Kumafşarı

Tarihçe: Büyük Selçuklu Hakanı Alparsalan'ın Malazgirt'de 1071 Yılında   Bizansı Mağlup etmesinden sonra Asya'daki Türk illerinden, Oğuz Boylarına mensup Türk aşiretleri kafileler halinde   Anadolu topraklarına gelmeye başlamıştır. 1243 Yılında Oğuz Boyları'nın AVŞAR Oymağından olan Karaağaç Bey Avşar aşiretleri ile birlikte bu bölgeye gelerek Eşeler yayla'sının batı eteklerinde ve Kumkısığında bitişik düzlüğe yerleşmişlerdir. Kasabanın Kum kısığına yakın oluşu kasabaya yerleşenlerin AVŞAR oymağından oluşu belde isminin KUMAVŞARI oluşunun nedenleri olarak rivayet olunur.Selçuklular devrinde Germiyan oğulları, Hamit oğulları himayesinde bulunan bu toprakları almak hevesine düşmüştür. Fakat AVŞAR BEYLERİ bunu razı olmamışlar Karaağaçbaba etrafında toplanarak Germiyan oğulları üzerine saldırmıştır. Uzun süren çarpışmalardan sonra  Germiyanoğullarının topraklarından atmaya başarmışlardır.

1429 yılında Osmanlı Imparatorluğunun egemenliğine giren bölgemiz daha sonra Isparta sancağına bağlanmıştır. Burdur  sancak olmasıyla bu sefer Burdur Sancağına bağlanan bölgemiz daha sonra 1870 yılında Osmanlı idari Nizannamesi ile Denizli sancağına başlanmıştır.

Karaağaçbaba'nın Germiyan oğulları beyliği ile yaptığı savaşlarda gösterdiği fevkalade cesaretö dirayet ve yiğitliği ile adı türkülere konu olmuştur. Avşar Beylerinin  yiğitliklerini anlatan Avşar Beyleri Türküsü halen yörenin zevkle söylenen kahramanlık destanıdır.

Horasandan gelen avşar aşiretinden bir obanın Avşar deresiyle kum kısık boğazının küzey eteklerindeki düzlükte yerleşmesiyle kurulmuştur Adını da Kumkısık sırtlarının yakınında kurulmasından almıştır. Köyde Karaağaç Baba adıyla anılan kişinin mezarı bulunmaktadır. Beldenin kurucusu Karaağaç baba soyundan olup 1726 doğumlu Hacı İbrahimAğanın 1786 yılında bir cami yaptırdığı ve 300 dönüm araziyi bu camiye bağışladığı kesindir.Bu Arazinin resmi bir kayıtı olmaması nedeniyle vefatından sonra koca Hacı adını taşıyan bir şahsın tasarrufuna geçtiği yazılmaktadır.Hacı İbrahim ağanın aynı soyundan olan 1729 doğumlu Mehmet Ali ağa da Türk ordusunda 36 yıl Zabitlik yapmıştır. Avşar aşiretinden 1585 Hafız Mehmet Hoca burada İlk Medreseyi kurmuş ve ömrü boyunca öğretmenlik yapmıştır. Konuk odaları idarecileri Hatırlı odası Hatırlı Halil ağa ve oğlu Hüseyin Şeyhler odası Molla Emin ve oğ.Hasan ve  Ramazan Hacı Hüseyinler odası Gümüşlü Hacı Hüseyin.
 

Türkümüzün sözleri

Adını da sevdiğim Avşar Beyleri
Size de vezirlik yakışıp durur
Topla dizgini tanı kendini
Karşında düşmanlar bakışıp durur

Kar mı yağmış şu Avşar’ın düzüne
Sızılar mı inmiş kır atımın dizine
Selam edin Avşar Bey’in kızına
Kendi gülüp beni ağlatıp durur...

Eğilde Kırat gözlerinden öpeyim
Alnını da şerif altınları takayım
Üstüne binip dağı taşı tutayım
Üstüne kaplan alası kıratım sen yürü 

Avşar Beyi derler bizi ezelden 
Bülbül yuva yapmış gülden gazelden
Bizim bahçemize yadeller girelden
Dosta yollayacak güllerimiz kalmamış
Sarı topraklar gitmesin tez elden 
Çarpışayın der Avşarbeyleri